Acne is het eindresultaat van een keten van vier samenhangende processen in de huid. Iedere schakel bouwt voort op de vorige. Begrijpen wélke schakel bij jou het sterkst verstoord is, is ook de basis voor een gerichte aanpak.
De vier schakels zijn:
Niet iedereen doorloopt alle vier de schakels even sterk. Dat verklaart waarom acne er bij de één uitziet als een paar mee-eters en bij de ander als cysten.
Talgklieren zitten verspreid over het hele lichaam, maar zijn het vooral aanwezig op het gezicht (met name T-zone), de borst, de rug en de hoofdhuid. Ze monden uit in haarzakjes en produceren sebum dat de huid beschermt en soepel houdt.
Bij acne produceert de talgklier meer sebum dan de porie kan afvoeren. Overproductie wordt aangejaagd door androgenen — hormonen zoals testosteron en zijn derivaat dihydrotestosteron (DHT). Talgkliercellen bevatten androgeenreceptoren; hoe gevoeliger die receptoren zijn, hoe sterker de talgklier reageert op hormonale prikkels.
Dit verklaart waarom acne zo sterk samenhangt met levensfasen vol hormonale activiteit: de puberteit, de menstruatiecyclus, zwangerschap en het stoppen met de anticonceptiepil. Het verklaart ook waarom niet iedereen met dezelfde hormoonspiegels even veel acne heeft — de gevoeligheid van de talgklierreceptoren verschilt per persoon en is deels genetisch bepaald.
Talgoverproductie op zichzelf geeft nog geen acne. Het is de eerste schakel die de volgende in gang zet.
Poriën zijn de uitmonding van haarzakjes. Normaal gesproken stroomt talg via de porie naar het huidoppervlak. Tegelijkertijd lost de huid voortdurend dode huidcellen (corneocyten) af. Bij mensen met acne verloopt dit niet goed: de huidcellen kleven te sterk aan elkaar en plakken samen met het overtollige talg vast in de porie. Het gevolg: een verstopte porie, ook wel een comedon of mee-eter.
Een open comedon ontstaat wanneer de talg en huidcellen de huid maar niet volledig afsluit. De bovenkant van de prop is blootgesteld aan lucht: de vetten oxideren en kleuren donker. De kleur komt dus niet door vuil, maar door oxidatie. Je kunt het niet wegspoelen of wassen — ze zitten ín de porie, niet op het oppervlak.
Een gesloten comedon ontstaat wanneer de prop de porie volledig afsluit. Er is geen contact met lucht, waardoor oxidatie uitblijft en de prop wit of huidkleurig blijft. Gesloten comedonen zijn ideaal voor bacteriegroei. Comedonen zijn de vroegste, niet-ontstoken vorm van acne.
In de verstopte porie kunnen bepaalde bacteriën zich ongestoord vermenigvuldigen. Door de verstopte porie zijn de omstandigheden voor deze bacteriën zo gunstig dat ze snel overgroeien en schadelijk worden. Een gezonde diversiteit van het huidmicrobioom lijkt dus beschermend te zijn tegen de overgroei van schadelijke stammen.
Wanneer de bacteriën zich vermenigvuldigen, ziet het immuunsysteem dit als een bedreiging. De wand van de porie raakt ontstoken, zwelt op en kan scheuren. dig herstellen; bij noduli en cysten is de kans op putjes, putvormige littekens of hyperpigmentatie beduidend groter.
Het bredere huidmicrobioom lijkt ook mee te bepalen of iemand acne ontwikkelt en hoe ernstig. Bij mensen met acne is de diversiteit van het huidmicrobioom verminderd: er zijn minder beschermende soorten aanwezig.
Cosmetische producten met faagtechnologie zijn gericht op het ondersteunen van een gezonde en diverse huidflora worden wetenschappelijk onderzocht als aanvulling bij de huidverzorging van mensen met acnegevoelige huid. Het doel is niet het elimineren van alle bacteriën, maar het herstellen van microbieel evenwicht. Dit zijn geen medische behandelingen; bij ernstige of aanhoudende acne moet je altijd een arts raadplegen.
Voor een overzicht van wat je zelf kunt doen en wanneer medische begeleiding verstandig is, zie de pagina ’Acne behandeling’.
Deze tekst is informatief en bedoeld voor consumenten. Het vervangt geen medisch advies. Bij ernstige of aanhoudende klachten is het altijd verstandig een huisarts of dermatoloog te raadplegen.
Een mee-eter (comedon) ontstaat wanneer talg en dode huidcellen samenklitten in een porie. Normaal gesproken schilferen dode huidcellen los en stroomt talg ongehinderd naar buiten. Bij acne kleven de cellen te sterk samen en blokkeren ze de porie. Een open comedon (zwarte mee-eter) heeft contact met lucht en oxideert daardoor donker; een gesloten comedon (witte mee-eter) sluit de porie volledig af.
In de afgesloten ruimte van een gesloten comedon kan de bacterie Cutibacterium acnes zich sterk vermeerderen. De bacterie breekt talg af tot irriterende vrije vetzuren, waardoor het immuunsysteem een ontstekingsreactie op gang brengt. De porie zwelt op en wordt zichtbaar als papel (rood, hard) of pustel (rood met witte puspunt).
Cysten zijn met vocht gevulde holtes. De ontsteking heeft zich door de poriewand heen gewerkt en het omliggende weefsel aangetast. Door de diepte en omvang van de ontsteking is het risico op blijvende littekens het grootst. Cysten zijn ook pijnlijker en reageren minder goed op vrij verkrijgbare middelen.
Niet helemaal. Bij een klassieke infectie dringt een externe ziekteverwekker het lichaam binnen. Bij acne is de betrokken bacterie al normaal aanwezig op de huid. Het probleem is niet de bacterie zelf, maar de omstandigheden die ontstaan in een verstopte porie: weinig zuurstof, veel talg, ideale omstandigheden voor overgroei. Het immuunsysteem reageert vervolgens op de bacteriële bijproducten. Dat is waarom acne deels een ontstekingsziekte is en niet simpelweg een bacteriële infectie.
Beide aandoeningen kunnen puistjes en roodheid op het gezicht geven, maar het onderliggende mechanisme verschilt. Acne begint in de talgklier met verstopte poriën en bacteriegroei. Rosacea zijn bloedvaatjes die te sterk reageren op prikkels. Bij rosacea zijn ook geen echte mee-eters aanwezig, wat een belangrijk onderscheidend kenmerk is.
Er is steeds meer wetenschappelijke aandacht voor de darm-huid-as: de verbinding tussen de bacteriepopulatie in de darmen en ontstekingsprocessen in de huid. Sommige studies suggereren dat een minder diverse darmflora samenhangt met ernstigere acne. Meer lezen over de rol van voeding? Zie de pagina ’Triggers van acne’.
Milde acne verdwijnt bij veel mensen vanzelf na de puberteit of met eenvoudige aanpassingen in huidverzorging. Bij ernstigere vormen is actieve behandeling nodig om blijvende schade te voorkomen. Wachten met behandelen vergroot het risico op littekens, ook al lijkt de acne ’uiteindelijk wel over te gaan’.
Wetenschappelijke context
1. Zouboulis CC et al. Pathogenesis and treatment of acne and rosacea. Springer, 2014.
2. Thiboutot D et al. New insights into the management of acne: an update from the Global Alliance. J Am Acad Dermatol. 2009;60(5 Suppl):S1–50.3. Fitz-Gibbon S et al. Propionibacterium acnes strain populations in the human skin microbiome associated with acne. J Invest
