Bacteriofagen worden op verschillende manieren ingezet: als basis voor cosmetische huidverzorging, als onderwerp van klinisch onderzoek en in een aantal landen als medische therapie. Deze pagina beschrijft hoe faagtoepassing in de praktijk werkt — per toepassingsgebied en met de juiste nuance.
Het is belangrijk om bij faagtoepassing onderscheid te maken tussen twee fundamenteel verschillende contexten die in de praktijk vaak door elkaar worden gebruikt.
Medische faagtherapie is het gebruik van bacteriofagen als geneesmiddel — oraal, intraveneus of lokaal op infectiewonden — om bacteriële infecties te behandelen. Dit valt onder geneesmiddelenwetgeving en is in de EU alleen beschikbaar in bijzondere omstandigheden.
Cosmetische faagtoepassing is het uitwendige gebruik van bacteriofagen als onderdeel van huidverzorgingsproducten. Cosmetica vallen niet onder geneesmiddelenwetgeving. Ze ondersteunen de huidgezondheid en de balans van de huidflora, maar behandelen geen ziekten. Dit is het domein waar Sanubiom actief is.
Sanubiom-producten zijn cosmetische producten, geen geneesmiddelen. Ze zijn niet bedoeld voor de behandeling van infecties of huidziekten en vervangen geen medische behandeling. Bij ernstige of aanhoudende huidklachten altijd een dermatoloog raadplegen.
→ Meer over het onderscheid tussen cosmetische en medische faagtoepassing: Bacteriofaag kennis
Bij uitwendige cosmetische toepassing worden bacteriofagen geconcentreerd in een stabiele waterige drager — bij Sanubiom een spray — en aangebracht op de huid. De fagen komen in contact met de bacteriën op het huidoppervlak en in de bovenste huidlagen. Fagen die de doelbacterie herkennen, hechten zich, vermenigvuldigen zich en vernietigen die bacterie via lysis.
Omdat fagen strikt selectief zijn — een faag gericht op Staphylococcus aureus laat Staphylococcus epidermidis ongemoeid — blijft de beschermende huidflora intact. Dit is het principiële verschil met brede-spectrum antibacteriële middelen, die ook de nuttige bewoners van de huid elimineren.
De fagen in cosmetische producten zijn geselecteerd op basis van hun activiteit tegen specifieke bacteriën die bij bepaalde huidaandoeningen een rol spelen. Ze worden steriel geproduceerd, geconcentreerd en geformuleerd zonder alcohol, parfum of conserveermiddelen die de huid zouden kunnen irriteren.
Bij neurodermitis domineert Staphylococcus aureus de aangedane huid. Op plekken met actieve ontsteking wordt S. aureus aangetroffen bij meer dan 90% van de gevallen bij matige tot ernstige neurodermitis. De bacterie produceert toxines die mestcellen activeren, histamine vrijmaken en zo direct bijdragen aan de kenmerkende jeuk. Tegelijkertijd beschadigt S. aureus de huidbarrière, waardoor een zichzelf versterkende cyclus ontstaat.
Cosmetische faaghuidverzorging bij neurodermitis richt zich op het verminderen van de S. aureus-overgroei op de huid, met als doel de huidflora te ondersteunen en de huidbarrière te versterken. De toepassing is aanvullend — naast hydratatie en indien van toepassing medische behandeling.
→ Meer over de wetenschap: Faagtechnologie bij neurodermitis
→ De rol van S. aureus bij neurodermitis: Staphylococcus aureus kennis
Bij rosacea is het huidmicrobioom eveneens verstoord, al verschilt het mechanisme van neurodermitis. Demodex-mijten spelen een rol, en de bacteriën die in en rond deze mijten leven — waaronder Bacillus oleronius — kunnen een ontstekingsreactie uitlokken. S. aureus speelt ook bij rosacea een ondersteunende rol bij het in stand houden van ontsteking.
Cosmetische faagtoepassing bij rosacea is gericht op het ondersteunen van de microbioombalans van de huid. De aanpak is mild: rosacea-huid is gevoelig en reageert sterk op irriterende stoffen. Producten zijn alcoholvrij, parfumvrij en pH-neutraal.
→ Meer over de wetenschap: Faagtechnologie bij rosacea
→ Huidmicrobioom bij neurodermitis & rosacea
Bij acne is Cutibacterium acnes (voorheen Propionibacterium acnes) de primaire bacterie die betrokken is bij de ontwikkeling van ontstoken mee-eters en puistjes. C. acnes coloniseert de talgklieren en stimuleert bij overgroei een ontstekingsreactie. S. aureus kan secundair een rol spelen bij geïnfecteerde laesies.
Onderzoek uit 2013 in de VS testte elf bacteriofaagstammen op hun activiteit tegen C. acnes. De fagen produceren het enzym endolysine, dat de celwand van de doelbacterie vernietigt zonder andere huidbacteriën aan te tasten. Dit principe vormt de wetenschappelijke basis voor faaggebaseerde huidverzorging bij acne-gevoelige huid.
→ Meer over de wetenschap: Faagtechnologie bij acne
Medische faagtherapie heeft een lange geschiedenis buiten West-Europa. Het Eliava Instituut in Tbilisi, Georgië — opgericht in 1923 en vernoemd naar microbioloog Georgi Eliava — is wereldwijd het bekendste centrum voor therapeutische faagbehandeling. Het instituut beschikt over een van de grootste bacteriofaagcollecties ter wereld en behandelt patiënten voor wie antibiotica niet meer werken, waaronder mensen met multiresistente infecties.
In de EU is medische faagtherapie niet standaard beschikbaar als geregistreerd geneesmiddel.
→ Meer over bacteriofagen en antibioticaresistentie: Bacteriofaag kennis
→ Meer over MRSA: Staphylococcus aureus kennis
Deze pagina biedt algemene informatie over faagtoepassingen en vervangt geen medisch advies. Sanubiom-producten zijn cosmetische producten en geen geneesmiddelen. Bij vermoeden van een infectie of bij aanhoudende huidklachten altijd een arts raadplegen.
Cosmetische faagtoepassing is het uitwendige gebruik van fagen als onderdeel van huidverzorgingsproducten. Cosmetica maken geen therapeutische claims en zijn bedoeld voor het ondersteunen van de huidgezondheid. Sanubiom is actief in de cosmetische toepassing.
Een faagspray wordt uitwendig aangebracht op de betreffende huidplekken, na reiniging en eventueel vóór het aanbrengen van een hydraterende crème of zalf. De spray bevat geconcentreerde bacteriofagen in een waterige drager. Je hoeft de spray niet in te masseren; laat hem intrekken vóór het aanbrengen van verdere verzorging.
Bacteriofagen infecteren geen menselijke cellen; ze zijn strikt gespecialiseerd in bacteriën. Ze komen van nature voor op de menselijke huid. In de beschikbare literatuur over uitwendig gebruik van bacteriofagen zijn geen significante bijwerkingen beschreven. Voor cosmetische producten geldt aanvullend dat ze dermatologisch worden getest vóór marktintroductie.
Cosmetische faagproducten zijn ontwikkeld voor huid met neiging tot neurodermitis, rosacea of acne, maar zijn door hun milde samenstelling — alcoholvrij, parfumvrij, pH-neutraal — ook geschikt voor gevoelige huid in het algemeen. Ze ondersteunen de huidflora zonder de huid te irriteren. Ze zijn geen vervanging voor een medische diagnose of behandeling.
Wetenschappelijke bronnen
1. Rohde C, Witzenrath M, Hüser A. Bakteriophagen als Arzneimittel im Kampf gegen Infektionen. Fraunhofer ITEM / Phage4Cure. 2021.
2. Brunelčíková L et al. Targeting Propionibacterium acnes with bacteriophages. Virology Journal. 2013;10:288.
3. Totté JEE, van Doorn MB, Pasmans SGMA. Successful Treatment of Chronic Staphylococcus aureus-Related Dermatoses with the Topical Endolysin Staphefekt SA.100. Case Rep Dermatol. 2017;9(1):19–25.
4. Pirnay JP et al. The magistral phage. Viruses. 2018;10(4):192.
