Neurodermitis — ook wel atopische dermatitis of atopisch eczeem genoemd — is een chronische huidaandoening waarbij de huid droog, gevoelig en vatbaar voor heftige jeuk is. Het is een veel voorkomende huidaandoening van dit moment.
De naam ‘neurodermitis‘ komt uit het Grieks: ‘neuro‘ (zenuw), ‘derma‘ (huid) en ‘-itis‘ (ontsteking). Vroeger dacht men ten onrechte dat een zenuwontsteking de oorzaak was. Die theorie is allang weerlegd, maar de naam is gebleven. Medisch correcter zijn de termen ‘atopisch eczeem‘ en ‘atopische dermatitis‘.
Belangrijk om te weten: neurodermitis is
Heb je aanhoudende of ernstige klachten? Raadpleeg dan altijd een huisarts of dermatoloog.
Neurodermitis verloopt in periodes met veel klachten (opvlammingen) die afgewisseld worden met rustigere fasen. Tijdens een rustige fase kan de huid er bijna normaal uitzien; tijdens een opvlamming kunnen de klachten hevig zijn.
Veelvoorkomende symptomen zijn:
Waar de klachten precies zitten, hangt af van de leeftijd. Bij baby’s begint het vaak op het gezicht en de hoofdhuid. Bij oudere kinderen zijn het veelal de elleboogholtes en knieholtes. Bij volwassenen treden klachten vaker op in het gezicht, de nek, de oogleden en de handen.
Bij baby’s uit neurodermitis zich vaak als een schilferige, korstige hoofdhuid — ook wel ‘wiegkap’ of ‘melkkorst’ genoemd — of als eczeem rond de mond. Bij peuters en jonge kinderen is zogenaamd buigeczeem typerend: droge, rode, jeukende plekken in de holtes van armen en knieën.
Bij ongeveer de helft van de kinderen verminderen de klachten rond de leeftijd van 5 tot 6 jaar aanzienlijk. Bij een deel houdt de aandoening aan tot in de puberteit of het volwassen leven.
Bij volwassenen treden klachten vaak op in het gezicht (rond de ogen, op het voorhoofd en in de nek), op de handen en in de bochten van gewrichten. Soms zijn er mildere vormen, zoals kleine scheurtjes bij de mondhoeken of droge vingertoppen.
De precieze oorzaak van neurodermitis is nog niet volledig opgehelderd, maar wetenschappers zijn het erover eens dat meerdere factoren een rol spelen.
Genetica speelt een grote rol. Als één ouder neurodermitis heeft, is de kans dat een kind het ook ontwikkelt ongeveer 40%. Hebben beide ouders de aandoening, dan stijgt dat risico naar ongeveer 70%. Maar omgevingsfactoren bepalen ook mee of en wanneer neurodermitis op zal treden.
Bij mensen met neurodermitis werkt de huidbarrière minder goed. De huid verliest sneller vocht en laat stoffen van buitenaf gemakkelijker door. Dit maakt de huid extra gevoelig voor prikkels, allergenen en bacteriën. Het is dit barrièreprobleem dat aan de basis ligt van veel klachten.
Op de huid zitten miljoenen micro-organismen — bacteriën, schimmels en virussen — die samen het huidmicrobioom vormen. Bij een gezonde huid houden deze micro-organismen elkaar in evenwicht. Bij neurodermitis neemt de diversiteit van dat microbioom af, waardoor de bacterie Staphylococcus aureus de overhand kan krijgen. Dit kan ontstekingsreacties versterken en de jeuk verergeren.
Omdat de huidbarrière minder goed werkt, reageert het immuunsysteem sneller en heftiger op stoffen van buitenaf. Dit overactieve afweermechanisme veroorzaakt de typische ontstekingsreacties. Bij sommige mensen gaat dit samen met andere allergische aandoeningen zoals hooikoorts of astma.
Triggers verschillen sterk per persoon. Veelgenoemde uitlokkende factoren zijn:
Stress is voor veel mensen met neurodermitis een belangrijke trigger. Stress verhoogt de aanmaak van hormonen die ontstekingsreacties kunnen versterken. Omgekeerd zorgt de aandoening zelf ook voor stress — slaapgebrek door jeuk, zichtbare huidklachten en sociale onzekerheid kunnen leiden tot een vicieuze cirkel.
Een consequente dagelijkse huidverzorging is de basis. De huid heeft voortdurend ondersteuning nodig om vocht vast te houden en de barrière zoveel mogelijk te versterken.
Triggers vermijden
Het bijhouden van een dagboek kan helpen om persoonlijke triggers in kaart te brengen. Draag ademende kleding van katoen of linnen en vermijd direct huidcontact met wol of synthetische stoffen.
Krabben voorkomen
Krabben geeft tijdelijk verlichting maar vergroot het probleem: de huid raakt beschadigd, bacteriën krijgen gemakkelijker toegang en de ontsteking verdiept zich. Kortgeknipte nagels, koele kompressen en afleiding zoeken kunnen helpen de krabreflex te doorbreken.
Aandacht voor de psychische kant
Neurodermitis is meer dan een huidprobleem. De emotionele belasting verdient aandacht.Voor kinderen is het belangrijk dat zij zelf, maar ook school en de omgeving begrijpen dat de aandoening niet besmettelijk is en niets te maken heeft met hygiëne.
Neurodermitis is niet te genezen, maar de klachten zijn bij de meeste mensen goed beheersbaar. De aanpak hangt af van de ernst en verschilt per persoon.
Er zijn ook alternatieve benaderingen die door sommige mensen als aanvullend worden ervaren, zoals plantaardige oliën (teunisbloemolie, zwarte komijnzaadolie) of aloë vera. De wetenschappelijke onderbouwing hiervan is beperkt. Bespreek aanvullende middelen altijd met je arts.
Lichte klachten zijn meestal goed te beheersen met dagelijkse huidverzorging. In de volgende situaties is het verstandig een huisarts of dermatoloog te raadplegen:
Deze tekst is informatief en bedoeld voor consumenten. Het vervangt geen medisch advies. Bij ernstige of aanhoudende klachten is het altijd verstandig een huisarts of dermatoloog te raadplegen.
Het zijn drie namen voor dezelfde aandoening. ‘Neurodermitis‘ is de volksnaam die in Nederland en Duitsland veel wordt gebruikt. ‘Atopisch eczeem‘ en ‘atopische dermatitis‘ zijn de medisch correcte termen. Ze worden in de volksmond door elkaar gebruikt.
Nee, absoluut niet. Je kunt neurodermitis niet overdragen op anderen door aanraking of contact. Het heeft ook niets te maken met slechte hygiëne.
Bij ongeveer de helft van de kinderen verminderen de klachten aanzienlijk rond de leeftijd van 5 tot 6 jaar. Bij anderen houdt de aandoening aan tot in de puberteit of het volwassen leven. Neurodermitis kan niet worden genezen, maar de klachten zijn met de juiste aanpak bij de meeste mensen goed beheersbaar.
De belangrijkste stappen zijn: dagelijkse huidverzorging met parfumvrije, hydraterende producten; losse katoenen kleding; het vermijden van bekende triggers; en het informeren van de omgeving. Leg aan school of kinderopvang uit dat de aandoening niet besmettelijk is. Raadpleeg een kinderarts of dermatoloog voor persoonlijk advies.
Op basis van een groot internationaal onderzoek (ISAAC Phase Two, meer dan 51.000 kinderen uit 21 landen) is er geen bewijs dat borstvoeding beschermt tegen het ontwikkelen van neurodermitis. Borstvoeding heeft uiteraard andere voordelen voor de gezondheid van het kind.
Het huidmicrobioom is het geheel van micro-organismen dat op je huid leeft. Bij een gezonde huid houden ze elkaar in evenwicht. Bij neurodermitis neemt de diversiteit af en kan de bacterie Staphylococcus aureus de overhand krijgen, wat ontstekingen versterkt. Het ondersteunen van een gezond huidmicrobioom is dan ook een belangrijk aandachtspunt bij de verzorging van de neurodermitishuid.
Bacteriofagen worden wetenschappelijk onderzocht vanwege hun vermogen om selectief specifieke bacteriën — zoals Staphylococcus aureus — te beïnvloeden zonder het volledige huidmicrobioom te verstoren. In cosmetische producten is het doel het ondersteunen van de huidmicrobiota en het bevorderen van een gezonde huidbalans. Dit is geen medische behandeling. Bij medische klachten altijd een arts raadplegen.
Ja. Stress is voor veel mensen met neurodermitis een bekende trigger. Stress stimuleert de aanmaak van hormonen die ontstekingsreacties kunnen versterken. Omgekeerd zorgt de aandoening zelf voor stress, waardoor een vicieuze cirkel kan ontstaan. Ontspanningstechnieken zoals meditatie kunnen helpen.
Raadpleeg een dermatoloog als de klachten ernstig of langdurig zijn, als er tekenen zijn van een huidinfectie, als gewone huidverzorging onvoldoende helpt, of als de aandoening grote invloed heeft op je slaap, werk of dagelijks leven.
Wetenschappelijke bronnen
1. Flohr C, Nagel G, Weinmayr G, et al. Geen bewijs voor een beschermend effect van langdurige borstvoeding op eczeem bij kinderen. British Journal of Dermatology. 2011. doi:10.1111/j.1365-2133.2011.10588.x
2. Wielscher M, Pfisterer K, Samardzic D, et al. The phageome in normal and inflamed human skin. Science Advances. 2023. doi:10.1126/sciadv.adg4015
